هر پرسشی دربارهٔ سفر دارید، بپرسید

طرحی برای یک شبکهٔ ریلی پیوسته که هر شش قاره و بیش از ۱۹۵ کشور را در پیکری واحد به هم بپیوندد، چنان‌که کسی بتواند در جنوبی‌ترین نقطهٔ قارهٔ آمریکا سوار قطار شود و بی‌آنکه به کشتی یا هواپیما نیازی داشته باشد، سفر خود را تا قارهٔ استرالیا یا بخش جنوبی قارهٔ آفریقا ادامه دهد.

کیانوش رحمانی مبدع ایدهٔ شبکهٔ ریلی جهانی است که در این کتاب شرح داده شده است. او این ایده را اندیشه‌ای توصیف می‌کند که پس از دهه‌ها سفر و کار در میان مردمان گوناگون، سال‌ها با او ماند.

امروز این طرح یک پیشنهاد و یک دعوت است، نه پروژه‌ای در دست ساخت. کتاب به‌صراحت می‌گوید که مطالعهٔ امکان‌سنجی مهندسی نیست؛ ارقام آن برآوردهای اولیه‌ای است که مهندسان باید بررسی کنند.

راه‌آهن در نقطهٔ تعادل ایستاده است: از کشتی سریع‌تر است، از هواپیما بسیار ارزان‌تر و پاک‌تر، توانِ جابه‌جاییِ بارهای سنگین را دارد، و به قلبِ قاره‌ها می‌رسد؛ همان‌جایی که کشتی‌ها را بدان راهی نیست و هواپیماها نیز به‌صرفه نیستند.

خیر. کتاب به‌روشنی می‌گوید که کشتی‌ها همچنان برای بارهای حجیم و ارزان بهترین گزینه‌اند و هواپیماها برای سرعت. این شبکه راهی دیگر می‌افزاید تا جهان دیگر به چند گذرگاه باریک دریایی وابسته نباشد.

استبداد جغرافیا: کشورهای محصور در خشکی، مناطق محروم درون‌سرزمینی و نظام تجارت جهانی‌ای که به چند تنگهٔ آسیب‌پذیر وابسته است. و بیش از همه، جهانی که در آن زادگاه هر انسان آیندهٔ او را رقم می‌زند.

کودکی که در روستایی دورافتاده به دنیا می‌آید باید بتواند به مدرسه، بیمارستان و جهانِ گسترده‌تر راه یابد. ایستگاهی در چند کیلومتری می‌تواند این را ممکن کند.

چون کتاب سفر را حقی دیرینه برای انسان و مکتبی برای فرزانگی می‌داند که فیلسوفان و ادیان همه آن را ستوده‌اند. پرسش این است که چرا این گنجینه باید تنها از آنِ اندکی باشد.

هدف آن کاستن از ریشه‌های ستیز است: فقر، بی‌عدالتی و فاصلهٔ میان مردمان. کتاب صادقانه می‌پذیرد که تجارت به‌تنهایی صلح را تضمین نمی‌کند، اما مردمانی که یکدیگر را می‌شناسند، دیرتر دست به جنگ می‌برند.

آیا می‌توان همهٔ راه‌های زمین را به یکدیگر پیوند داد؟ سراسر این کتاب کوششی است برای پاسخ به همین یک پرسش.

در برآورد نخست بر پایهٔ نقشه، حدود ۲۱۶٬۰۰۰ کیلومتر خط ریلی: سه شریان اصلی به طول حدود ۸۶٬۰۰۰ کیلومتر و ۳۳ خط فرعی به طول حدود ۱۳۰٬۰۰۰ کیلومتر.

خط حاشیهٔ اقیانوس آرام (حدود ۳۶٬۵۵۵ کیلومتر)، خط کمان اقیانوس اطلس و هند (حدود ۳۰٬۸۶۹ کیلومتر) و خط ستون فقرات آفریقا–آسیا (حدود ۱۸٬۹۴۶ کیلومتر). این خطوط در چند نقطه یکدیگر را قطع می‌کنند و شبکه‌ای واحد پدید می‌آورند.

چهار گذرگاه اصلی قاره‌ها را به هم پیوند می‌دهند: تنگهٔ برینگ (حدود ۸۸ کیلومتر)، جبل‌الطارق (حدود ۱۴ کیلومتر)، باب‌المندب (حدود ۳۰ کیلومتر) و هرمز (حدود ۳۹ کیلومتر).

تا مردمِ هر دو سو تا حدِ امکان به خط نزدیک باشند، و از آن رو که مردمانِ ساحل‌نشین دریا را در اختیار دارند. راه‌آهن به سرزمین‌های درونی می‌رسد که هیچ پیوند حمل‌ونقلی نداشتند.

این است هدف ۳۳ خط فرعی: هیچ کشوری نباید کنار بماند. پیوستن همواره داوطلبانه است.

از آنجا که خطوط در نقاط بسیاری یکدیگر را قطع می‌کنند، رفت‌وآمد می‌تواند از راه دیگری ادامه یابد. این شبکه همچون تاری درهم‌تنیده طراحی شده است، از این رو هیچ نقطهٔ واحدی نمی‌تواند آن را از کار بیندازد.

یک «ستون اروپا–آسیا» به‌عنوان مسیر چهارمِ احتمالی باز گذاشته شده است. درِ این شبکه برای مسیرهایی که کشورهای عضو در آینده پیشنهاد کنند همچنان باز می‌ماند.

خیر. این‌ها طرحی مقدماتی‌اند. مسیرهای دقیق به زمین‌شناسی، خطر زلزله و مطالعات زیست‌محیطی بستگی دارند و دربارهٔ آن‌ها کشورهای عضو رأی خواهند داد.

خیر. هر جا که خطوط مناسبی از پیش وجود داشته باشد، شبکه به‌جای احداث مسیری موازی از همان خطوط استفاده می‌کند. هدف، خدمت‌رسانی به مناطقی است که هیچ دسترسی‌ای ندارند.

صفحهٔ «نقشه و نقشهٔ راه» شبکه و پنج مرحلهٔ طرح را گام‌به‌گام نشان می‌دهد.

هیچ فناوری واحدی برای همه‌جا نیست. راه‌آهن پرسرعتِ آزموده به‌عنوان ستون فقرات، قطار مغناطیسی در جاهایی که مناسب است، تونل‌ها و پل‌ها در گذرگاه‌ها، خطوط مرتفع در جنگل‌ها، زیرساخت‌های ویژه در مناطق یخ‌زده، و جایی برای فناوری‌های آینده.

امروزه قطارهای پرسرعت با سرعت ۳۰۰ تا ۳۵۰ کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کنند؛ مگلو مسافری برای سرعتی تا ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت طراحی شده است. انتخاب نهایی به مهندسان واگذار می‌شود.

کتاب آن را فناوری‌ای ممکن در آینده می‌داند؛ بعید است مسیری تجاری و واقعی پیش از حدود سال‌های ۲۰۳۵ تا ۲۰۴۰ پدید آید.

آب نسبتاً کم‌عمق است (حدود ۵۰ متر) و دو جزیرهٔ کوچک در میانهٔ تنگه کار را آسان‌تر می‌کنند. دشواری‌ها سرمای سخت، یخ‌های شناور و طول ۸۸ کیلومتری است؛ از این رو، به احتمال زیاد ترکیبی از روش‌ها به کار گرفته خواهد شد.

اگر عرض خط یا سامانهٔ علائم در میانهٔ راه تغییر کند، قطار می‌ایستد. کتاب خواستار یک استاندارد پایهٔ مشترک و آینده‌نگر برای کل شبکه است، مانند خط استاندارد ۱٬۴۳۵ میلی‌متری.

پل‌ها و تونل‌ها چنان ساخته می‌شوند که جابه‌جایی‌های زمین را جذب کنند، مسیرها بالاتر از تراز خطر سیلاب طراحی می‌شوند، و هزاران حسگر ریل‌ها، پل‌ها و تونل‌ها را زیر نظر دارند تا مشکلات پیش از آنکه به حادثه بینجامند شناسایی شوند.

امروزه خودکارسازی به بلوغ رسیده است و سامانه‌های حفاظتی فاصله‌های ایمن را حفظ می‌کنند. کتاب تأکید می‌کند که این سامانه‌ها یاری‌رسان کارکنان انسانی‌اند، نه جانشین آنان.

با نگهداری پیش‌بینانه: حسگرها، تحلیل هوشمند و یک «همزاد دیجیتال» از شبکه، به‌علاوهٔ خطوط دوخطه، جاده‌های خدماتی و تیم‌های واکنش سریع.

بله. این کتاب امنیت سایبری را به اندازهٔ استحکام پل‌ها مهم می‌داند و آن را در کنار امنیت فیزیکی ایستگاه‌ها و تونل‌ها بررسی می‌کند.

مجمعی از برجسته‌ترین مهندسان و متخصصان راه‌آهن جهان، پس از مطالعات امکان‌سنجیِ واقعی و با تصویب کشورهای عضو.

یازده استانداردی که به باور کتاب، هر مسیر در سراسر زمین باید آن‌ها را رعایت کند؛ از یک بیمارستان در هر ۵۰۰ کیلومتر تا یک عرض ریل برای همهٔ خطوط، و در پایان، استانداردهای بالا برای همه.

در سراسر مسیر، همان سطح بالای مراقبت برقرار است، با بیمارستان‌هایی روشن و مجهز برای مردمی که در امتداد خط زندگی می‌کنند. این برآوردی نخستین است.

آری: از درمانگاهی با یک پرستار در کوچک‌ترین ایستگاه تا بیمارستانی کامل در قطب‌های اصلی، که خدمات درمانی را به منطقهٔ پیرامون می‌رسانند.

ایمنی غذا در همهٔ قاره‌ها به یک شیوه بررسی می‌شود و غذای خوب از هر منطقه فراهم است، و هر مسافر آزاد است آنچه را با سلیقه، باور یا نیازش سازگار است برگزیند.

آسانسور، سطح شیب‌دار و صندلی‌های ویژه، تا سالمندان، کودکان، مادران باردار و افرادی که توان حرکتی محدودی دارند با کرامتی برابر سفر کنند.

دست‌کم ۵۰ میلیون شغل، نخستین برآورد است؛ در ساخت، بهره‌برداری و خدمت‌رسانی به این شبکه، و شمار بسیار بیشتری نیز در پیرامون ایستگاه‌ها.

هر ایستگاه می‌تواند به هستهٔ شهری تازه بدل شود، با مدرسه و درمانگاه و کار، تا دانش و فرصت به جاهایی برسد که هرگز از آن بهره‌ای نداشته‌اند.

معادن و موادی که زمانی بیش از اندازه دور بودند در دسترس قرار می‌گیرند، تا مواد لازم برای ساختن آینده به‌طور منصفانه میان همه تقسیم شود.

بله: خطوط دوخطه، مسیرهای پشتیبان، حسگرهای هوشمند و تیم‌های واکنش سریع، تا هیچ خرابی‌ای هرگز کل شبکه را از کار نیندازد.

این‌ها دیدگاه خودِ کتاب‌اند و نوشته شده‌اند تا متخصصان و کشورهای عضو آن‌ها را بیازمایند، درباره‌شان گفت‌وگو کنند و بهترشان سازند.

برآوردهای اولیه از چند تریلیون دلار در طول چند دهه حکایت دارند. رقم نهایی تنها پس از انجام مطالعات مهندسی هر بخش روشن خواهد شد.

کتاب این رقم را با هزینه‌های نظامی جهان مقایسه می‌کند که تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۲٫۷ تریلیون دلار بوده است. به گفتهٔ کتاب، مشکل پول نیست، بلکه اولویت‌هاست.

مردم. مالکیت از راه سهام و گواهی‌ها میان مردم جهان تقسیم می‌شود و دولت‌ها نمایندهٔ سهم هر ملت‌اند.

چون بدهیِ مبتنی بر بهره بحران‌ها و بدهی‌های کمرشکن پدید آورده است. الگوی پیشنهادی، پول را به دارایی‌های واقعی و کار واقعی پیوند می‌دهد و سود و ریسک را به‌شکلی عادلانه تقسیم می‌کند.

گواهی‌های سرمایه‌گذاری بدون ربا. دارندهٔ گواهی سهمی از یک دارایی واقعی، مانند بخشی از یک خط یا یک ایستگاه، را در مالکیت دارد و از درآمد آن بهره‌مند می‌شود.

از راه «سهام مؤجل» می‌تواند به‌تدریج از درآمد آیندهٔ بخشی از شبکه که بر خاک خودش ساخته می‌شود بپردازد؛ بدین‌سان فقرِ امروز درِ شبکه را به رویش نمی‌بندد.

کتاب پیشنهاد می‌کند ۱۰٪ برای توسعهٔ شبکه، ۵٪ برای صندوق ضمانت و اضطرار، ۵٪ برای وقف و کمک به کشورهای کم‌درآمد، و ۸۰٪ به نسبت سهم به کشورهای عضو اختصاص یابد. تقسیم نهایی را کنسرسیوم جهانی راه‌آهن (GRC) تعیین می‌کند.

مالکیت چنان گسترده توزیع می‌شود که هیچ فرد، شرکت یا دولتی نمی‌تواند آن را در اختیار بگیرد، و می‌توان برای سهم هر بازیگر به‌تنهایی سقفی تعیین کرد.

خیر. اصل بر قیمت‌های منصفانه‌ای است که در دسترس همگان باشد، و درآمدهای گوناگون دیگرِ شبکه نیز به این امر یاری می‌رساند.

منابع پاک در طول مسیر، مانند خورشید و باد، همراه با انرژی هسته‌ای نوین برای تأمین بار پایه‌ای پایدار. کتاب برنامهٔ «مگاتن به مگاوات» را یادآوری می‌کند که اورانیوم کلاهک‌های جنگی را به برق تبدیل کرد.

نهادی بین‌المللی به نام «کنسرسیوم جهانی راه‌آهن»، که مالکیت آن از آنِ کشورهای عضو است و بر الگوی طرح‌هایی چون ایستگاه فضایی بین‌المللی، سرن و ایتر بنا شده است.

آری: هر کشور، یک رأی. در تصمیم‌گیری‌ها، صدای یک کشور کوچک با صدای یک قدرت بزرگ برابر است.

حق رأی برابر است، اما بازده مالی نه: سود به نسبت سهم هر کشور تقسیم می‌شود. کتاب می‌پذیرد که این ظریف‌ترین نکته است و جزئیات را به مذاکره‌کنندگان وامی‌گذارد.

یک مجمع عمومی، یک شورای اجرایی، یک کمیسیون فنی، یک دادگاه حل اختلاف و یک دفتر مستقل حسابرسی.

اختلاف‌ها به جای زور یا تحریم، به رأی‌گیری و به دادگاهی مستقل با قواعدی که از پیش بر سر آن‌ها توافق شده است سپرده می‌شوند.

بله. هیچ چیز تحمیل نمی‌شود؛ شبکه از مسیرهای دیگر می‌گذرد و درِ آن همچنان باز می‌ماند.

نه. گروهی کوچک از کشورهای مایل می‌توانند آغاز کنند، و کشورهای دیگر هر گاه سود آن را ببینند، به آن می‌پیوندند.

حساب‌های باز، دفتر حسابرسی مستقل، تصمیم‌های علنی و نظارت متقابل کشورهای بسیار. کتاب می‌پذیرد که هیچ نظامی از فساد مصون نیست؛ از این رو ارتکاب فساد را دشوار و کشف آن را آسان می‌کند.

خیر. هر ملت بر پایهٔ قوانین خود در این باره تصمیم می‌گیرد؛ مسئولیت کنسرسیوم هنگامی پایان می‌یابد که سهم عادلانه به آن ملت برسد.

کتاب به این پرسش با «هر کشور، یک رأی»، مالکیت پراکنده، قواعد ضدانحصار و شفافیت پاسخ می‌دهد و می‌گوید واپسین نگهبان، هوشیاری ملت‌هاست.

بله. هدف یک بلیت واحد است که با چند لمس رزرو شود، برای سفری که از چندین کشور و حتی چند قاره می‌گذرد.

قطب‌های چندوجهی که به اتوبوس، مترو، تاکسی و دوچرخه پیوند خورده‌اند و تالارهای انتظار، درمانگاه، غذا، فروشگاه، اینترنت و معماری‌ای دارند که بازتاب هر سرزمین است.

بله. هر ایستگاه و هر قطار مسافت طولانی نیایشگاهی آرام با جایی برای شست‌وشو دارد که به روی مسافران همهٔ ادیان گشوده است.

واگن‌های خواب، رستوران و کار، توقف‌های کمتر در قطارهای مسافت‌های طولانی، و دمای کابینی که هم‌پای دگرگونی چشم‌انداز بیرون، به‌آرامی تغییر می‌کند.

پوشش محترمانه، پرهیز از دخانیات، الکل و مواد مخدر، پرهیز از خشونت، همراه نداشتن سلاح، و مقررات بار و چمدان؛ همه بر یک اصل استوارند: احترام متقابل.

تا همه بتوانند در هوایی پاک و در کنار همسفرانی آرام و هوشیار سفر کنند. این چیزها، همان‌گونه که در بسیاری از مکان‌های عمومیِ محترم مرسوم است، از فضای مشترک دور نگه داشته می‌شوند.

دفاتر خدمات مسافران به شما کمک می‌کنند تا با نمایندگان کشورتان تماس بگیرید، به خانواده‌تان دسترسی پیدا کنید، سرپناهی موقت بیابید و سفرتان را ادامه دهید یا به خانه بازگردید.

مراکز درمانی در ایستگاه‌های اصلی می‌توانند هنگام شیوع یک بیماری همه‌گیر نقش پایگاه‌های غربالگری را ایفا کنند و برنامه‌های قرنطینه نیز از پیش آماده شده باشد.

بله، اما در سفرهای طولانی بهتر است خوراکی‌های ماندگار و ایمن همراه داشته باشید، چون غذای خانگی ممکن است فاسد شود. غذای قطار مطابق با استانداردهای بهداشتی تهیه می‌شود.

چراکه رفتار یک مسافر، نگاهِ دیگران به تمامِ ملتِ او را شکل می‌دهد. از این رو مسافرانِ محترم به اعتماد میان مردمِ کشورهای گوناگون کمک می‌کنند.

ریل از پاک‌ترین شیوه‌های جابه‌جایی مسافر و کالاست. در این طرح، مسیرها از مناطق حفاظت‌شده دور نگه داشته می‌شوند، خطوط بر روی پل‌ها بالا برده می‌شوند تا حیات وحش بتواند از زیر آن‌ها عبور کند، و انرژی پاک به کار گرفته می‌شود.

قطار باری دیزلی به ازای هر تن‌کیلومتر حدود ۲۰ تا ۵۰ گرم CO2 منتشر می‌کند، در برابر ۵۰۰ تا ۱٬۰۰۰ گرم در حمل‌ونقل هوایی؛ مسافران قطار به ازای هر کیلومتر حدود ۶۲ گرم تولید می‌کنند، که بسیار کمتر از سفر هوایی است.

برای آنکه آینده‌ای ممکن را در ذهن مجسم کنیم: جهانی با حدود ده میلیارد انسان که به هم پیوسته است، جهانی که در آن هیچ کودکی اسیر جغرافیا نیست.

بخش بزرگی از غذا پیش از رسیدن به سفره از دست می‌رود. راه‌آهن می‌تواند غلات و آب را در چند روز از این سو تا آن سوی یک قاره جابه‌جا کند و کمک‌ها را با شتاب به مناطق خشکسالی‌زده برساند.

بانک جهانی برآورد می‌کند که تا سال ۲۰۵۰ ممکن است تا ۲۱۶ میلیون نفر در داخل کشورهای خود جابه‌جا شوند. این شبکه می‌تواند آب، کار و خدمات را به همراه بیاورد تا مردم بتوانند در سرزمین خود بمانند، و برای کسانی که ناگزیر از رفتن‌اند، سفری امن و شرافتمندانه فراهم کند.

این شبکه رشد را به ده‌ها شهر نوپا و میانه در امتداد خطوط می‌گستراند و از فشار بر کلان‌شهرهای متورم می‌کاهد.

این کتاب هشدار می‌دهد که هیچ پناهگاه یا سیارهٔ دیگری نمی‌تواند از پیامدهای زمینی ناعادلانه در امان بماند. راهِ خردمندانه آن است که همین خانهٔ مشترک را برای همگان بهتر کنیم.

بله، و کتاب نیز همین را می‌گوید. اما از آن‌جا که این شبکه گام‌به‌گام ساخته می‌شود، هر قطعهٔ تکمیل‌شده به کار خود ادامه می‌دهد، و حتی نتیجه‌ای ناتمام نیز نیروهای آموزش‌دیده، استانداردها و گواهی بر شدنی بودن این کار را بر جای می‌گذارد.

وسایل حمل‌ونقل معمولاً جای یکدیگر را نمی‌گیرند، بلکه به یکدیگر افزوده می‌شوند. این خط ریلی به‌گونه‌ای طراحی شده است که پذیرای فناوری‌های آینده باشد.

نمونه‌ای زنده از عدالت، کرامت، احترام میان فرهنگ‌ها و مراقبت از زمین، که دیگر حوزه‌ها، همچون آب، انرژی و سلامت، می‌توانند از آن بیاموزند.

بله. همهٔ بخش‌ها و فصل‌ها در صفحهٔ کتاب آمده است و برای هر فصل گزینهٔ «بخوانید» و «گوش دهید» وجود دارد.

بله. تمام کتاب را می‌توان فصل به فصل شنید؛ در مجموع حدود ۴ ساعت و ۳۴ دقیقه.

بله. در صفحهٔ «کتاب» می‌توانید نسخهٔ PDF کتاب را دانلود کنید.

صفحهٔ «اسناد» برای تصمیم‌گیرندگان یک خلاصهٔ اجرایی، یک مقالهٔ مفهومی و یک نقشهٔ قطب شمال، همراه با ارجاعی آماده، در اختیار می‌گذارد.

هفت بخش: چرا سفر؟، جهان آن‌گونه که هست، ایده و چشم‌انداز، ساخت و ادارهٔ شبکه، اقتصاد و حکمرانی، فرهنگ سفر، و راه پیشِ رو.

بله. سایت به انگلیسی، فارسی، عربی و اردو است. زبان را از فهرست زبان‌ها در بالای هر صفحه انتخاب کنید.

تشکیل گروهی مستقل از کارشناسان برای تهیهٔ مطالعهٔ امکان‌سنجی مقدماتی: مهندسان، زمین‌شناسان، اقتصاددانان، حقوق‌دانان، و متخصصان محیط زیست و مالی اسلامی.

دربارهٔ این ایده سخن بگویید، از نمایندگان خود بخواهید که آن را بررسی کنند، و اگر صاحب‌نظر هستید، آن را بسنجید و بهترش کنید. کتاب می‌گوید هیچ کار بزرگی بدون مردم عادی به انجام نمی‌رسد.

کتاب از متخصصان می‌خواهد که آن را بیازمایند، خطاهایش را بیابند و اصلاحشان کنند. از طریق صفحهٔ «تماس با ما» برای ما بنویسید.

از صفحهٔ «تماس با ما» استفاده کنید یا به نشانی info@grn.site ایمیل بفرستید.