شبکه‌ی ریلی جهانی در حقیقت یک پیکرِ به‌هم‌پیوسته است؛ مسیرهایش در نقاطِ متعددی به هم می‌رسند و در مجموع یک تورِ یکپارچه می‌سازند. با این حال، عاقلانه است که این شبکه را در قالبِ چند «خط» جداگانه با نام‌های مشخص تعریف کنیم. چون اگر کلِ این شبکه‌ی عظیم تنها یک نام می‌داشت، مسافر در میانه‌ی سفر نمی‌دانست دقیقاً کجای آن قرار دارد و مسیرِ خود را چگونه بیان کند.
بهترین نمونه‌ی این کار، متروهای شهری‌اند. متروی یک شهر در واقع یک شبکه‌ی واحد است، اما آن را به چند خط با نام‌ها یا رنگ‌های گوناگون تقسیم می‌کنند. مسافر به‌راحتی می‌گوید با خطِ آبی می‌روم و در فلان ایستگاه به خطِ قرمز راهم را ادامه می‌دهم. همین سادگی است که سفر را روشن می‌کند. شبکه‌ی ریلی جهانی نیز از همین منطق پیروی می‌کند: یک شبکه، اما با خطوطی که هر یک نامی از آنِ خود دارند.
منطقِ انتخابِ مسیرها
این خطوط بر چه اساسی کشیده شده‌اند؟ مسیرها بر پایه‌ی چند اصلِ روشن انتخاب شده‌اند — اصولی که همه در خدمتِ یک روح‌اند: عدالت.
اصلِ نخست، عبور از میانه‌ی قاره‌هاست. مسیرهای اصلی، تا آنجا که ممکن است، به جای گذشتن از یک کناره‌ی قاره، از دلِ آن عبور می‌کنند. اگر خط از یک کناره بگذرد، مردمِ کناره‌ی مقابل فاصله‌ی بسیار بیشتری تا آن خواهند داشت؛ اما وقتی خط از وسط می‌گذرد، فاصله‌ی دسترسی برای همه‌ی مردمِ اطراف تا حدِ ممکن برابر می‌شود. افزون بر این، مردمانِ حاشیه‌ی قاره‌ها همچنان به حمل‌ونقلِ دریایی دسترسی دارند؛ پس عادلانه است که راه‌آهن را به دلِ خشکی ببریم، به همان‌جا که تا امروز از هر راهی محروم بوده است.
اصلِ دوم، اتصالِ بیشترین کشورِ ممکن است. یک مسیر هرچه کشورهای بیشتری را به هم بپیوندد، به هدفِ اصلیِ پروژه — پیوندِ ملت‌ها — نزدیک‌تر شده است.
اصلِ سوم، کوتاهی و مستقیمی است. می‌کوشیم مسیر را تا حدِ ممکن مستقیم و کوتاه نگه داریم. مسیرِ کوتاه‌تر یعنی هزینه‌ی کمتر، فشارِ کمتر بر زمین، و سفرِ سریع‌تر.
اصلِ چهارم، همراهی با شکلِ طبیعیِ زمین است. تا جای ممکن از زمین‌های هموار می‌گذریم و از کنارِ شهرها عبور می‌کنیم، نه از میانه‌ی آن‌ها، تا زندگیِ شهری مختل نشود و در عینِ حال ایستگاه‌ها در دسترسِ شهرها باشند.
و اصلِ پنجم، پرهیز از دوباره‌کاری است. در برخی مناطق، خطوطِ راه‌آهنِ خوبی از پیش وجود دارد؛ در چنین جاهایی نیازی نیست مسیرِ تازه‌ای موازیِ همان بکشیم. استانداردِ این شبکه، استانداردی رو به آینده است، اما هدفِ ما رقابت با خطوطِ موجود نیست. ما نیامده‌ایم جای راه‌های گذشته را بگیریم؛ آمده‌ایم مناطقی را که هیچ دسترسی‌ای ندارند برخوردار کنیم.
و بر فرازِ همه‌ی این اصول، یک اصلِ بنیادین حاکم است که می‌خواهم رویش تأکید کنم: هیچ‌گاه مردمی را بر مردمِ دیگر ترجیح نمی‌دهیم. روحِ عدالت‌محورِ این پروژه باید قوی و دست‌نخورده حفظ شود. نامِ کشورها و شهرهایی که در توصیفِ مسیرها می‌آید، تنها برای آن است که خواننده مسیر را مجسم کند؛ در انتخابِ آن‌ها هیچ دلبستگی یا امتیازِ ویژه‌ای در کار نیست. ملاحظاتِ فنیِ دیگری چون زمین‌شناسی، خطرِ زلزله و مسائلِ زیست‌محیطی نیز به دستِ متخصصان بر این طراحی افزوده خواهد شد.
سه شریانِ اصلی
نخستین، خطِ حاشیه‌ی اقیانوسِ آرام است. این خط مانندِ کمانی بزرگ گِردِ اقیانوسِ آرام می‌چرخد و از جنوبِ آمریکای جنوبی آغاز می‌شود، از میانه‌ی آمریکا بالا می‌رود، از آلاسکا به تنگه‌ی برینگ می‌رسد، به شرقِ آسیا و روسیه پا می‌گذارد، و از راهِ چین و جنوبِ شرقِ آسیا و اندونزی، سرانجام به استرالیا می‌رسد. این خط، برای نخستین بار در تاریخ، پیوندی زمینی میانِ سه قاره‌ی آمریکا و آسیا و استرالیا برقرار می‌کند.
دومین، خطِ کمانِ اقیانوسِ اطلس و هند است. این خط از شرقِ روسیه آغاز می‌شود، از دلِ اروپا می‌گذرد، در تنگه‌ی جبل‌الطارق به آفریقا می‌رسد، از غرب به شرقِ آفریقا عبور می‌کند، و از تنگه‌ی باب‌المندب به شبه‌جزیره‌ی عربستان پا می‌گذارد. اینجا مسیر منطقاً از عربستان می‌گذرد و از راهِ کرانه‌ی خلیج فارس و تنگه‌ی هرمز به ایران و سپس به آسیا بازمی‌گردد. در این مسیر، سرزمین‌هایی که در محلِ تلاقیِ قاره‌ها قرار گرفته‌اند، به سببِ موقعیتِ جغرافیایی‌شان به گره‌گاه‌های طبیعیِ اتصال بدل می‌شوند.
و سومین، خطِ ستونِ فقراتِ آفریقا-آسیاست؛ یک کریدورِ شمالی-جنوبی که از جنوبِ آفریقا آغاز می‌شود، از دلِ آفریقا و مصر بالا می‌آید، از خاورمیانه و ایران می‌گذرد و به آسیای مرکزی و روسیه می‌رسد. این خط، دو شریانِ دیگر را در چند نقطه تلاقی می‌کند و شبکه را درهم‌تنیده‌تر می‌سازد.
مسیرِ چهارم و درِ همیشه‌بازِ شبکه
اما این سه خط پایانِ کار نیستند. شبکه‌ی ریلی جهانی یک طرحِ بسته و تغییرناپذیر نیست؛ درِ آن همیشه باز است. مسیرِ چهارم — و حتی مسیرهای بیشتر — می‌توانند در آینده، به پیشنهاد یا درخواستِ کشورها و مدیرانِ عضو، به شبکه افزوده شوند. این انعطاف، عمدی و اصولی است: پروژه‌ای که قرار است به همه‌ی بشریت تعلق داشته باشد، نمی‌تواند طرحی یک‌بار برای همیشه و تحمیلی باشد.
خطوطِ فرعی: تا آخرین کشور
اگر سه شریانِ اصلی رگ‌های بزرگِ این پیکر باشند، خطوطِ فرعی مویرگ‌های آن‌اند. حدود سی‌وسه خطِ فرعی وظیفه دارند این شریان‌ها را به تک‌تکِ کشورها و مناطقِ دورافتاده برسانند. فلسفه‌ی این خطوط ساده است: هیچ کشوری نباید از قلم بیفتد. این خطوطِ فرعی‌اند که وعده‌ی ۱۹۵ کشور را از یک شعار به واقعیت بدل می‌کنند.
چرا این طراحی یک «شبکه» است، نه چند خط
این خطوط در نقاطِ بسیاری یکدیگر را قطع می‌کنند، و همین تقاطع‌ها شبکه را تاب‌آور می‌سازد. اگر مسیری به هر دلیلی بسته شود، همیشه راهِ دیگری برای رسیدن هست. این دقیقاً همان چیزی است که جهانِ امروز، با وابستگی‌اش به چند گلوگاهِ باریکِ دریایی، از آن محروم است. شبکه‌ی ریلی جهانی از بنیاد بر مسیرهای جایگزین ساخته شده؛ درست مانندِ تاری که اگر یک رشته‌اش پاره شود، کلِ بافت از هم نمی‌پاشد.
چند پرسشِ طبیعیِ خواننده
در این نقطه، شاید چند پرسش در ذهنِ شما جرقه بزند. اگر کشوری نخواهد به شبکه بپیوندد چه می‌شود؟ اگر مسیری ناگزیر از منطقه‌ای پرتنش بگذرد چه؟ چه کسی سرِ اختلاف بر سرِ مسیر تصمیم می‌گیرد؟
پاسخِ کاملِ این‌ها را در بخشِ حکمرانی خواهم داد، اما اصلِ کار روشن است: هیچ چیز تحمیلی نیست. بسیاری از این تصمیم‌ها بعدها در نشست‌های کنسرسیومِ بین‌المللی و با رأی‌گیری و در نظر گرفتنِ منافعِ عمومی گرفته می‌شود. آنچه اینجا بیان می‌کنم، تنها فکرِ اولیه و طرحِ مفهومی است، نه حکمِ نهایی.
حکمتی که در جغرافیای زمین نهفته است
و در پایان، نکته‌ای که شاید شگفت‌انگیزترین بخشِ این طراحی باشد.
وقتی برای نخستین بار به این اندیشیدم که جهان چقدر به چنین شبکه‌ای نیاز دارد و سپس به سراغِ نقشه‌ی زمین رفتم، چیزی دیدم که دلم را لرزاند: گویی خداوند همه‌ی شرایطِ لازم برای این طرح را از پیش فراهم کرده است.
قاره‌ها، درست در گوشه‌هایی، چنان به هم نزدیک آفریده شده‌اند که تنها تنگه‌ای باریک میانشان فاصله انداخته — برینگ میانِ آسیا و آمریکا، جبل‌الطارق میانِ اروپا و آفریقا، باب‌المندب میانِ آفریقا و شبه‌جزیره‌ی عربستان، و هرمز میانِ عربستان و ایران. اگر این تنگه‌ها نبودند، پیوندِ زمینیِ قاره‌ها ناممکن می‌نمود؛ اما آن‌ها هستند، درست همان‌جا که باید باشند — چنان‌که گویی زمین از همان آغاز، برای پیوندِ بندگانِ خدا آماده شده بود.
این طراحی، در واقع، اختراعِ یک مسیرِ دلخواه نیست؛ کشفِ راهی است که آفرینش، خود، پیشِ پای ما نهاده است. ما تنها آنچه را در شکلِ زمین نوشته شده می‌خوانیم. و شاید همین است که به من امید می‌دهد: که این راه، راهی است که قرار بوده گشوده شود.
امیدِ من این است که روزی، در کنسرسیومی جهانی، ملت‌ها بر سرِ این طرح به تفاهم برسند و منافعِ خود را نه در جنگ و تحریم، که در همکاری ببینند. و این، همان پیامِ ارزشمندِ این پروژه است: که باید به زمین بازگردیم و میانِ خود راه بگشاییم — چون راهی برای گریز نیست، و خانه‌ی ما همین زمینِ واحدی است که خداوند برای همه‌ی ما فقط یکی آفریده است.