در آغازِ این کتاب گفتم که تمدنِ انسانی با ساختنِ راه بالید. اکنون، پس از گذر از فلسفه و ادیان و روان‌شناسیِ سفر، و پس از دیدنِ موانع و خطرهای جهانِ امروز، سرانجام به خودِ ایده می‌رسیم — به راهی که شاید بزرگ‌ترین راهی باشد که بشر تا کنون به آن اندیشیده است.
شبکه‌ی ریلی جهانی ایده‌ای ساده در بیان و سترگ در عمل است: یک شبکه‌ی ریلیِ پیوسته و یکپارچه که هر شش قاره و بیش از ۱۹۵ کشورِ جهان را، برای نخستین بار در تاریخ، به یک پیکرِ واحد بدل کند.
راهی که در آن بتوان در یک سفرِ پیوسته، از نوکِ جنوبیِ آمریکا سوارِ قطار شد و بی‌آنکه پا به کشتی یا هواپیما گذاشت، از دلِ قاره‌ها گذشت و به استرالیا یا جنوبِ آفریقا رسید.
می‌دانم که این امروز رؤیا می‌نماید. اما اگر خوب بنگرید، ادامه‌ی طبیعیِ همان مسیری است که بشر از نخستین کوره‌راه، تا جاده‌ی ابریشم، تا راه‌آهن‌های سراسریِ بین‌کشوری پیموده است. ما تنها می‌خواهیم آخرین حلقه‌های این زنجیر را به هم ببندیم.
این شبکه، بنا بر برآوردهای اولیه که از روی نقشه به دست آمده — و در آینده با طراحیِ دقیقِ مهندسی اصلاح و نهایی خواهد شد — حدود دویست‌وشانزده هزار کیلومتر ریل را در بر می‌گیرد و از دو لایه ساخته می‌شود: سه «شریانِ اصلی» به طولِ حدود هشتادوشش هزار کیلومتر که ستونِ فقراتِ شبکه‌اند، و سی‌وسه «خطِ فرعی» به طولِ حدود صدوسی هزار کیلومتر که این شریان‌ها را به تک‌تکِ کشورها و مناطق می‌رسانند.
بیایید نگاهی به آن سه شریانِ اصلی بیندازیم.
نخستین شریان، مسیرِ حاشیه‌ی اقیانوسِ آرام است، به طولِ حدود ۳۶٬۵۵۵ کیلومتر. این مسیر مانندِ کمانی گِردِ اقیانوسِ آرام می‌چرخد و آمریکای جنوبی، آمریکای شمالی، آسیا، جنوبِ شرقِ آسیا و استرالیا را به هم می‌پیوندد — و برای نخستین بار، پیوندی زمینی و دائمی میانِ قاره‌ی آمریکا و آسیا و استرالیا برقرار می‌کند.
دومین شریان، کمانِ اقیانوسِ اطلس و هند است، به طولِ حدود ۳۰٬۸۶۹ کیلومتر. این مسیر در شرقِ روسیه از شریانِ نخست جدا می‌شود، از دلِ اروپا می‌گذرد، از تنگه‌ی جبل‌الطارق به آفریقا می‌رسد، غرب و شرقِ آفریقا را درمی‌نوردد، و از راهِ شبه‌جزیره‌ی عربستان و جنوبِ شرقیِ ایران دوباره به آسیا و به شریانِ نخست بازمی‌گردد.
و سومین شریان، ستونِ فقراتِ آفریقا-آسیاست، به طولِ حدود ۱۸٬۹۴۶ کیلومتر؛ یک کریدورِ شمالی-جنوبی که جنوبِ آفریقا را از راهِ قاهره و عراق و تهران به آسیای مرکزی و روسیه و شریانِ دوم می‌رساند، و در چند نقطه دو شریانِ دیگر را قطع می‌کند.
و همین «قطع‌شدنِ مسیرها در چند نقطه» نکته‌ی مهمی است که می‌خواهم رویش تأکید کنم. این سه شریان با یکدیگر یک «تور» می‌سازند، نه چند خطِ جدا. معنای این طراحی آن است که اگر مسیری بسته یا مسدود شود، همیشه راهِ دیگری برای رسیدن هست — درست همان چیزی که جهانِ امروز، با وابستگی‌اش به چند گلوگاهِ باریک، از آن محروم است. این شبکه ذاتاً بر «تاب‌آوری» و «مسیرهای جایگزین» بنا شده است.
یک مسیرِ چهارم نیز به ذهنم رسیده که آن را اینجا باز می‌گذارم: ستونِ فقراتِ اروپا و آسیا، که از مرکزِ اروپا و از راهِ ترکیه یا اوکراین به آسیا و خطوطِ میانیِ آن متصل شود. این مسیر فعلاً در طرح غایب است و آن را در فهرستِ رسمی نیاورده‌ام؛ اگر مهندسان آن را لازم بدانند، جایش در شبکه باز است.
اما تحققِ چنین شبکه‌ای در گروِ چهار شاهکارِ مهندسی است؛ چهار گذرگاهِ آبی که قاره‌ها را به هم می‌دوزند: تنگه‌ی برینگ، حدود ۸۸ کیلومتر، که آمریکا و آسیا را پیوند می‌دهد؛ تنگه‌ی جبل‌الطارق، حدود ۱۴ کیلومتر، که اروپا و آفریقا را؛ تنگه‌ی باب‌المندب، حدود ۳۰ کیلومتر، که آفریقا و شبه‌جزیره‌ی عربستان را؛ و تنگه‌ی هرمز، حدود ۳۹ کیلومتر، که شبه‌جزیره‌ی عربستان و ایران را. این چهار گذرگاه، کلیدِ فیزیکیِ کلِ پروژه‌اند و جزئیاتِ مهندسی‌شان را در بخشِ بعد به تفصیل خواهیم دید.
از نظرِ فناوری نیز، این شبکه یک راه‌حلِ واحد را به همه‌جا تحمیل نمی‌کند؛ بلکه برای هر سرزمین مناسب‌ترین فناوری را برمی‌گزیند: قطارهای سریع‌السیر و مگلوی آزموده به‌عنوانِ ستونِ اصلی، تونل و پل در گذرگاه‌های آبی و کوهستان، پل‌های مرتفع در جنگل‌های استوایی برای کمترین آسیب به طبیعت، و زیرساختِ ویژه در مناطقِ یخبندان. و در دشت‌های هموار، جایی برای فناوری‌های نوظهوری مانندِ هایپرلوپ باز خواهد بود، به‌تناسبِ پختگی‌ای که به‌مرور به دست می‌آورند. جزئیاتِ این انتخاب‌ها را نیز در بخشِ فنی خواهیم شکافت.
اما بگذارید نکته‌ای را بگویم که به گمانِ من مهم‌ترین جمله‌ی این فصل است.
اگر این شبکه تنها فولاد و بتن و فناوری بود، ارزشِ یک کتاب را نداشت. آنچه آن را از یک «پروژه‌ی عمرانیِ بزرگ» متمایز می‌کند، روحی است که در آن دمیده شده. این شبکه بر چند اصل بنا شده که آن را به چیزی فراتر از راه‌آهن بدل می‌کند: پیوندِ همه‌ی ملت‌ها بدونِ استثنا؛ عدالت، به این معنا که هر کشور — بزرگ یا کوچک، ثروتمند یا فقیر — در آن سهم و صدا داشته باشد؛ همکاری و احترامِ متقابل به جای زور؛ و کرامتِ انسانی به جای سلطه، به‌عنوانِ هدفِ نهایی.
به بیانِ دیگر، این طرح پیش از آنکه یک نقشه‌ی مهندسی باشد، یک پیشنهادِ اخلاقی و انسانی است: دعوتی از بشریت برای آنکه به جای ساختنِ دیوار و راهِ فرار، راهی مشترک برای ترقیِ همه بسازد.
اکنون که می‌دانیم این ایده چیست، پرسشِ بعدی خودبه‌خود پیش می‌آید: اگر چنین شبکه‌ای ساخته شود، جهان چه شکلی خواهد داشت؟ در فصلِ بعد به سالِ ۲۱۰۰ سفر می‌کنیم و آن جهان را با هم می‌بینیم.
درباره‌ی اعداد: طول‌ها و مسیرهایی که در این فصل آمد، برآوردهای مفهومیِ اولیه‌اند که از روی نقشه‌ی جغرافیایی تخمین زده شده‌اند و تنها ابعادِ کلیِ طرح را نشان می‌دهند. ارقامِ دقیق و نهایی، در مرحله‌ی مطالعاتِ امکان‌سنجی و طراحیِ مهندسی به دست خواهد آمد.