اکنون به پایانِ این راه رسیده‌ایم. از فلسفه‌ی سفر آغاز کردم، از جهانی که هست گفتم، ایده را گشودم، مهندسی و اقتصاد و حکمرانی‌اش را شکافتم، و آینده‌ای را که در انتظارِ ماست، با اعداد و مدارک پیشِ چشم گذاشتم.
آنچه می‌ماند، یک چیز است: دعوت. چون کتاب، به‌تنهایی، چیزی نمی‌سازد. کتاب تنها می‌تواند بذری را در ذهنی بکارد؛ رویاندنش کارِ دست‌های دیگری است.
سخنی با رهبران و سیاست‌گذاران
نخست، سخنی با آنان که امروز بر مسندِ تصمیم نشسته‌اند. شما بهتر از هر کس می‌دانید که جهان در چه نقطه‌ای ایستاده است. می‌دانید که فشارها فزاینده‌اند، که منابع تنگ‌تر می‌شوند، و که سکوتِ امروز، بهایی خواهد داشت که فردا باید پرداخت.
آنچه این کتاب پیش می‌نهد، از شما نمی‌خواهد که از منافعِ ملتِ خود چشم بپوشید. برعکس: می‌گوید که منافعِ راستین و بلندمدتِ ملتِ شما در پیوند است، نه در انزوا؛ در همکاری است، نه در رویارویی. کشوری که راه‌های جهان از آن بگذرد، آبادتر می‌شود؛ و ملتی که با ملت‌های دیگر دادوستد کند، امن‌تر می‌زید.
و یک نکته را بگذارید بی‌پرده بگویم: تاریخ نام‌هایی را به یاد می‌سپارد که چیزی بر جای گذاشته‌اند. جنگ‌افروزان دیر یا زود فراموش می‌شوند، اما آثارِ سازندگان همچون نامِ مدافعانِ حقیقت باقی می‌ماند. کسی که امروز نخستین امضا را پای چنین طرحی بگذارد، نامش را نه در فهرستِ پیروزی‌های زودگذر، که در بنیانِ چیزی خواهد نوشت که نسل‌ها از آن بهره خواهند برد.
سخنی با مهندسان و دانشمندان
و اکنون، با شما که دانشِ ساختن دارید. این کتاب به دستِ نویسنده‌ای نوشته شده که مهندسِ راه‌آهن نیست؛ مردی است که سال‌ها جهان را دیده و به این نتیجه رسیده که چنین راهی لازم است. اعدادِ این کتاب برآوردهای مفهومی‌اند و مسیرهایش، خطوطی بر نقشه.
پس این کار، بی شما پیش نمی‌رود. بسنجیدش، نقدش کنید، خطاهایش را بیابید و اصلاح کنید. اگر جایی از آن سست است، بگویید؛ و اگر راهِ بهتری هست، نشان دهید.
آنچه این طرح از شما می‌خواهد، تأیید نیست؛ دقت است. و اگر پس از سنجشِ شما، بخشِ بزرگی از آن استوار بماند، آن‌گاه جهان نقشه‌ای واقعی در دست خواهد داشت، نه یک رؤیای شاعرانه. بزرگ‌ترین بناهای تاریخ را کسانی ساختند که پیش از ساختن، درست اندیشیدند. این نیز چنین است.
سخنی با سرمایه‌گذاران و اهلِ اقتصاد
با شما که سرمایه را می‌شناسید، سخن روشن است: این یک هزینه نیست، یک سرمایه‌گذاری است — بر بستری که یک قرن کار خواهد کرد و از ده‌ها چشمه درآمد خواهد داشت.
اما بیش از آن، فرصتی است برای آنکه نشان دهید سرمایه می‌تواند سازنده باشد، نه بلعنده؛ که می‌توان سود برد و در همان حال، جهانی بهتر ساخت. و اگر مدلِ مالیِ پیشنهادیِ این کتاب برایتان تازه است، آن را بیازمایید. سرمایه‌ای که به کارِ واقعی گره خورده باشد و ریسکش عادلانه تقسیم شده باشد، در بلندمدت استوارتر است. این را بحران‌های مالیِ چند دهه‌ی اخیر به همه‌ی ما آموخته‌اند.
سخنی با نویسندگان، آموزگاران و رسانه‌ها
با شما که کارتان رساندنِ اندیشه است: هیچ طرحِ بزرگی بی‌آنکه مردم از آن بدانند، پیش نرفته است. این ایده را بگویید — نقدش کنید، بشکافیدش، درباره‌اش بحث کنید. حتی مخالفتِ آگاهانه، از بی‌خبریِ کامل سودمندتر است. آنچه یک ایده را می‌کُشد، مخالفت نیست؛ سکوت است.
سخنی با جوانان
و اکنون، با شما که این قرن، قرنِ شماست. جهانی که در این کتاب توصیف شد — با ده میلیارد انسان، با اقلیمی ناپایدار و با شکاف‌هایی که هر روز ژرف‌تر می‌شوند — جهانی است که شما در آن زندگی خواهید کرد، نه ما.
شاید به شما گفته باشند که کارهای بزرگ تمام شده‌اند؛ که همه‌چیز ساخته شده و جز نگهداری از میراثِ گذشتگان کاری نمانده. این درست نیست. بزرگ‌ترین کارها هنوز پیشِ روی ماست، و این یکی از آن‌هاست. کسانی که این شبکه را کامل خواهند کرد، امروز شاید هنوز کودک باشند یا حتی به دنیا نیامده باشند. اگر این ایده را جدی بگیرید، شما آن نسل خواهید بود.
سخنی با مردمِ عادی
و سرانجام، با شما — با تک‌تکِ مردمِ عادیِ زمین، که در حقیقت مالکانِ راستینِ این شبکه‌اید.
شاید بگویید: «من که کارهای نیستم؛ نه سرمایه دارم، نه قدرت.» اما بدانید که هیچ کارِ بزرگی در تاریخ، بی‌خواستِ مردمِ عادی انجام نشده است. دولت‌ها به آنچه مردمشان می‌خواهند، دیر یا زود تن می‌دهند. اگر این ایده در دل‌های شما بنشیند، اگر درباره‌اش سخن بگویید و از نمایندگانتان بخواهید که به آن بیندیشند، همان می‌شود که باید بشود.
و بدانید که این طرح، پیش از هر کس، برای شماست: برای کشاورزی که محصولش در انبار می‌پوسد، برای مادری که فرزندِ بیمارش را باید ساعت‌ها در جاده ببرد، برای جوانی که استعدادش در گوشه‌ای دورافتاده خاک می‌خورد، و برای هر کسی که رؤیای دیدنِ جهان را دارد اما راهی برایش نیست.
و اما نخستین گامِ عملی
دعوت، اگر با یک قدمِ مشخص همراه نباشد، در حدِ آرزو می‌ماند. پس بگذارید روشن و بی‌ابهام بگویم که به گمانِ من نخستین کارِ عملی چیست.
نه امضای پیمان‌نامه، نه تخصیصِ بودجه، و نه کلنگ‌زنی. نخستین گام از این هر سه کوچک‌تر و از همه مقدم‌تر است:
**تشکیلِ یک گروهِ مستقلِ کارشناسی برای تهیه‌ی مطالعه‌ی امکان‌سنجیِ مقدماتیِ شبکه‌ی ریلی جهانی.**
گروهی کوچک اما چندرشته‌ای: مهندسانِ راه‌آهن، زمین‌شناسان، اقتصاددانانِ حمل‌ونقل، حقوق‌دانانِ بین‌الملل، کارشناسانِ محیطِ زیست، و صاحب‌نظرانِ اقتصادِ اسلامی. کارِ این گروه تأییدِ این کتاب نیست؛ سنجیدنِ آن است. باید مسیرها را بسنجند، هزینه‌ها را واقعی کنند، گذرگاه‌های آبی را از نظرِ فنی ارزیابی کنند، و بگویند کجای این طرح استوار است و کجایش باید از نو نوشته شود.
چنین کاری نه به بودجه‌ای هنگفت نیاز دارد و نه به اجماعِ جهانی. به چند ده کارشناس نیاز دارد و به نهادی که میزبانشان شود.
و تا آن گزارش در دست نباشد، هیچ دولت و هیچ سازمانِ بین‌المللی این طرح را جدی نخواهد گرفت — و حق هم دارد. اعتبارِ فنی، دروازه‌ی ورود به هر گفت‌وگوی جدی است.
پس اگر از من بپرسید که از کجا باید شروع کرد، پاسخم یک جمله است: از تشکیلِ همان گروه.
و سخنِ آخر
این کتاب با داستانِ جنگی آغاز شد؛ با سرزمینی که در آتش سوخت و با نزدیک به یک میلیون انسانی که رفتند — که دو تنشان برادرانِ من بودند.
سال‌ها بعد، در سفرهای دراز و در دیدار با مردمانِ بسیار، دریافتم که آنچه ملت‌ها را به جانِ هم می‌اندازد، بیش از هر چیز، ناشناختگی و فاصله است. مردمی که یکدیگر را نمی‌شناسند، آسان از هم می‌ترسند؛ و از ترس تا خشونت، راهی نیست.
و آموختم که پس از هر آرامش، طوفانی در راه است، و آنان که زودتر می‌اندیشند، برنده‌اند. امروز، پس از دهه‌ها سکونِ نسبی، نشانه‌های طوفانی تازه پیداست. اما این بار، پیش از رسیدنش، راهی در برابرِ ما وجود دارد.
آنچه در این کتاب پیشنهاد کردم، ادعای نجاتِ جهان نیست. تنها یک راه است — راهی از فولاد و بتن که می‌تواند حاملِ چیزی بسیار گران‌بهاتر باشد: شناخت، دادوستد، احترام، و سرانجام، صلح. راهی که به جای ساختنِ پناهگاه برای گریز، خانه‌ی مشترکمان را آبادتر می‌کند. چون گریزی در کار نیست؛ خداوند این زمین را برای همه‌ی ما یکی آفریده، و جز آن، پناهی نیست.
من این طرح را به قدرِ توانِ خود آماده کردم و به دستِ شما سپردم. کاملش نمی‌دانم و ادعا نمی‌کنم که بی‌عیب است. اما ایمان دارم که اصلِ آن درست است، و امیدوارم کسانی که از من داناترند، آن را بگیرند، بهترش کنند، و پیش ببرند.
و اگر روزی، سال‌ها پس از من، کودکی در دهکده‌ای دورافتاده سوارِ قطاری شود که او را به جهان می‌رساند، و اگر آن قطار، مردمانی را که تا دیروز از هم می‌ترسیدند به هم آشتی داده باشد، آن‌گاه این چند صفحه، بهایش را داشته است.
خداوند راه را بر ما آسان کند و ما را از کسانی قرار دهد که برای بندگانش، راه گشودند نه دیوار.
کیانوش رحمانی، مؤلف